آخرین مطالب:  

مشعل دهقان فداکار خاموش شد

حاشیه‌نگاری فوت ازبرعلی حاجوی، دهقان فداکار

اؤیرنجی سسی: «ازبرعلی حاجوی» قهرمان آزربایجانی که از وی در کتاب‌های درسی در ایران با عنوان ریز علی خواجوی یاد می‌شود، شامگاه شنبه ۱۱ آذرماه به دلیل عارضه شدید ریوى در بیمارستان امام رضا تبریز، در سن ۸۷ سالگی درگذشت.

به گزارش اؤیرنجی سسی فوت ازبرعلی حاجوی احساسات اکثر مردم ایران را تحت تأثیر قرار داد؛ زیرا اکثر تحصیل‌کردگان در ایران بانام وی و جان‌فشانی‌اش در درسی بانام «دهقان فداکار» آشنا بودند. فوت دهقان فداکار همراه بود با عکس‌العمل‌های گوناگون، سید حیدر بیات نویسنده، شاعر، محقق و از فعالین حرکت ملی آزربایجان درباره فوت ازبرعلی حاجوی در صفحه فیس‌بوک خود می‌نویسد:

مردمان قدیم کتاب درسی مدرسه‌ای نداشتند؛ اما آنان نام قهرمانانشان را در قصه‌ها و ترانه‌ها حفظ می‌کردند. از وقتی‌که دولت‌های مدرن، صنعت چاپ و صداوسیما آمد،‌ دیگر مردم قصه نساختند، یا کمتر ساختند. بعضی از دولت‌ها باآنکه می‌دانستند دولت مدرن امکان قصه‌گویی، ترانه‌سازی و واژه‌سازی را از مردمش می‌گیرد و اگر نهادهای مدرن برای فرهنگ و زبان این جامعه فکری نکنند، خیلی چیزها از دست خواهد رفت، بااین‌همه کاری برای فرهنگ و زبان بخش‌های بزرگی از جامعه انجام ندادند، شاید هم از خدایشان بود این زبان‌ها و فرهنگ‌ها بمیرند.

دولت مدرن پهلوی یکی از این دولت‌ها بود که با آوردن مدرنیسم وارداتی امکان قصه‌پردازی،‌ ترانه‌سرایی، واژه‌سازی و خیلی چیزهای دیگر را از ترک‌ها و دیگران گرفت،‌ اما هیچ‌چیز به‌جای آن نداد.

تمام سهم ما از دولت مدرن در کتاب‌های درسی، درس ازبرعلی خواجوی بود که هم نامش را تغییر داده بودند و هم به زبانش اشاره نکرده بودند. درسی که گفته می‌شود اکنون از کتاب‌ها حذف‌شده است.

حسن راشدی نویسنده، محقق و از فعالین شناخته‌شده حرکت ملی در نوشته‌ای با عنوان ««دهقان فداکار» ی که قدر فداکاری‌اش شناخته نشد!» درباره فوت دهقان فداکار می‌نویسد: امروزها نام «دهقان فداکار» در مطبوعات، رسانه‌های گروهی و دنیای دیجیتال بیشتر به چشم می‌خورد، چراکه او سخت بیمار است، اما زمانی که فداکاری او ورد زبان همه بود در فقر مطلق به سر می‌برد و کسی سراغش را نمی‌گرفت و از هزاران میلیارد تومان سرمایه این کشور که به‌راحتی به کشورهای خارج منتقل می‌شد سهم ناچیزی به وی نمی‌رسید!

مؤلفین کتاب درسی مدارس، نام کوچک و نام فامیل وی را تحریف کرده «ریز علی خواجوی» گذاشتند تا هماهنگ و مأنوس بانام‌های فارسی برای «دهقان فداکار» شدن باشد و این در حالی بود که در آزربایجان کسی نام فرزند خود را «ریز علی» نمی‌گذارد اما گذاشتن نام «ازبرعلی» در دهه‌های گذشته در خانواده‌ها معمول بود.

عنوان «دهقان فداکار» چندین دهه موضوع کتاب درسی مدارس ایران بود و همه مردم ایران دهقان فداکار را می‌شناختند، اما خود دهقان فداکار بااین‌همه شهرت و فداکاری، در تنگدستی و فقر در روستای محل زندگی‌اش روزگار می‌گذراند!

دهقان فداکار ما که خبر بیماری‌اش این روزها خوراک خوبی برای مطبوعات و رسانه‌ها و دنیای دیجیتال شده چندی پیش چنین گفته بود:

«پتروس (اشاره به داستان پتروس فداکار) انگشت خود را در یک سد نگه‌داشته و کم مانده همه آن را طلاکوب کنند، اما من و همسرم امروز درجایی زندگی می‌کنیم که روز و شب باید چراغ خانه روشن باشد تا فضا تاریک نماند، حیاطی هم نداریم تاکمی هوای تازه تنفس کنیم…!»

ابراهیم رشیدی از دیگر فعالین حرکت ملی درباره این اتفاق، ‌نظری متفاوت از دیگران دارد، وی می‌نویسد: تحمیل درد و رنج غیر ضرور عملی غیراخلاقی بوده و مجبور ساختن ما به یادگیری علم در زبانی غیر از زبان خودمان مصداق بارز اعمال درد و رنج غیر ضرور است. برای همین هیچ‌یک از درس‌هایی که در طول این سال‌ها با هزاران سرکوفت و شکنجه به خوردمان دادند و تا همین امروز نیز ما را وابسته آن‌ها ساخته‌اند برای من لایق یادآوری و حسرت نیست. حذف شدن یا عدم حذف درس دهقان فداکار از کتاب درسی سال سوم ابتدایی نیز از این قاعده مستثنا نخواهد ماند.

محمدعلی ارجمندی روزنامه‌نگار اورمیه‌ای در نوشته با عنوان «پهلوانان می‌میرند!» نظرات خود درباره ازبرعلی حاجوی را این‌گونه بیان می‌کند:

سال‌ها قبل سریالی پرمخاطب با عنوان پهلوانان نمی‌میرند از کانال دو تلویزیون پخش می‌شد که لوطی‌های تهران قاجار را روایت می‌کرد. حسن فتحی نویسنده و کارگردان سریال باظرافتی خاص جایگاه اجتماعی لوطی‌ها و میزان احترام و نفوذشان در نزد افکار عمومی را توانسته بود تا حد قابل قبولی به تصویر کشیده و نشان دهد.

قهرمان قصه پهلوانان، لوطی اصلان یکه‌تاز سریال بود و فتوت و مردانگی تهران قاجار را جدای از سیاست‌های غرض‌ورزانه به سبب فیلم‌نامه قجری و انتخاب نام ترکی اصلان که بر فتحی اعمال می‌شد را نشان می‌داد. به گمانم پهلوانان نمی‌میرند و شخص لوطی اصلان که هم‌عصر قاچاق‌هایی چون نبی و کرم بود آخرین واریانت از معرفی قهرمانان و یا بهتر بگویم قهرمان سازی غیرفارسی در ایران بود.

یکه‌بزن‌های فیلم‌های فارسی که قبل از انقلاب در کاباره‌ها و میخانه‌ها به‌عنوان قهرمان شناخته و به تصویر کشیده می‌شدند بعد انقلاب و جنگ و فرصت دوباره برای سر برآوردن جریان‌های به‌اصطلاح ناسیونالیستی و درواقع تمامیت‌خواه از نوع همیشه و تا ابد فارسی این بار بانام‌هایی چون آرش و کامبیز و داریوش سوار بر رخش‌های شاسی‌بلند زمانه در ویلاها و خیابان‌های شمال شهر تهران به‌عنوان قهرمانان خوش‌هیکل و زیباروی وطن معرفی شدند.

بالطبع باارزش شدن چنین قهرمانانی، لوطی اصلان‌ها وزنده یاد ازبرعلی حاجوی که بهانه نوشتن این مقاله است، بایستی رنگ ببازند. همان تفکری که در ابتدای امر و به جهت ایرانی سازی قهرمانان کتب درسی! نام بیگانه «ازبرعلی حاجوی» را به «ریز علی خواجوی» تغیر می‌دهد بایستی هم در طول زمان خود را با قهرمان قصه ما بیگانه دانسته و به بهانه بروز رسانی قهرمانان وطنی اقدام به حذف آن از کتب درسی مدارس نماید.

شاید دیگر قهرمان قصه ما پطروس فداکار که بانام ادبی «هانس برینکر» منبع تحقیقات بسیاری قرار گرفت با همه تردیدها در خصوص واقعی بودن یا نبودن و افسانه خواندن آن توسط اکثر محققین هلندی بسیار خوشبخت‌تر از دهقان فداکار ما باشد که غریبانه جان به جان‌آفرین تسلیم کرد.

در کشور هلند مجسمه تمام‌قد پطروس را به شکل نمادین انگشت به سد نصب و سالانه هزاران دانش‌آموز و توریست را برای بازدید از سراسر جهان پذیرا می‌باشند و در ایران قهرمان واقعی ما پس از سال‌ها فراموشی و حذف نام تحریف‌شده‌اش از کتب درسی چشم از دیدن این‌همه ناسپاسی فرومی‌بندد.

رسانه‌های قهرمان کش ایرانی بعد سال‌ها مهر خاموشی به لب، امروز بعد مرگ قهرمان تازه به یاد درس حذف‌شده دهقان فداکار افتاده و از چرایی آن سخن می‌گویند. دهقان فداکاری که برخلاف گفته مسئولینی که در آخرین روزهای زندگی بر تخت بیمارستان با وی عکس یادگاری می‌گرفتند روزهای خوشی را سپری نمی‌کرد.

اشتراک گذاری

دهمین نشست سالانه حقوق بشر با شرکت فعالان حقوق بشر برگزار شد

مراسم تشییع جنازه ازبرعلی خواجوی در شهر میانه + تصاویر

مطالب مرتبط

دیدگاه خود را ثبت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.