آخرین مطالب:  

سندی از تلاش نافرجام امپراتوری عثمانی برای اتحاد با ایران – محمد رحمانی فر

اؤیرنجی سسی: رویارویی‌های نظامی دو امپراتوری بزرگ ترک و مسلمان صفوی و عثمانی به بهانه‌های مذهبی در برابر یکدیگر، آن‌قدر شرم‌آور بود که خود این امپراتوری‌ها در همان ابتدای کار متوجه آن بودند. بیخود نیست که هر دو طرف این نبرد به‌ظاهر مذهبی، تمام تلاش خود را به عمل آوردند تا تاریخ را به‌گونه‌ای بنویسانند که نسل‌های بعدی، آن‌ها را به سبب این اقدامات شرم برانگیزشان مورد سرزنش قرار ندهند.

البته، نباید از نقش کشورهای اروپایی در شعله‌ورتر کردن آتش این جنگ‌ها غافل شد. در شرایطی که امپراتوری عثمانی با فتح قسطنطنیه (استانبول) یعنی پایتخت امپراتوری روم شرقی و با فتح شبه‌جزیره بالکان و مصر بزرگ‌ترین تهدید برای اروپا محسوب می‌شد، قدرت‌های اروپایی توانستند با ناامن کردن حیاط‌خلوت عثمانی‌ها در مرزهای شرقی این امپراتوری، ضربات جبران‌ناپذیری بر آن وارد سازند.

در این میان، امپراتوری صفوی آن‌قدر دوام نیاورد که نتایج بلندمدت اشتباهات راهبردی خود را آن‌چنان‌که بایدوشاید لمس کند ولی دوام امپراتوری عثمانی طولانی‌تر از آن بود که پی به اشتباهاتش نبرد.

تلاش امپراتوری عثمانی برای نزدیکی بیشتر با سلسله قاجار تحت لوای اتحاد اسلام را باید در راستای کوشش آن‌ها برای جبران اشتباهات گذشته‌شان در خصوص همسایه شرقی‌شان ارزیابی کرد؛ اما نباید فراموش کرد که روسیه و مخصوصاً انگلستان از سال‌ها پیش تلاش‌های دامنه‌داری را برای جلوگیری از شکل‌گیری چنین اتحادی به عمل‌آورده بودند. انگلستان در این کار تا آنجا پیش رفته بود که پیش‌نماز مسجدی که در نزدیکی سفارت عثمانی بود را اجیر کرده بود تا هرروز در خطبه خود خلفای راشدین را مورد تحقیر و توهین قرار دهد آن‌هم درحالی‌که برخی از اعضای این سفارت برای ادای فریضه نماز در آن مسجد حاضر می‌شدند.

از سوی دیگر چنانکه در نوشته‌های قبلی خویش نیز اشاره‌کرده‌ام نقش لژهای فراماسونری و کلوپ‌های روتاری در تاریخ‌سازی برای ایران و ایجاد بستر مناسب برای ظهور پان‌فارسیسم در این کشور غیرقابل‌انکار است که خود این امر مبین تلاش قدرت‌های مسیحی و یهودی برای ممانعت از شکل‌گیری اتحاد اسلام بود. درواقع، قدرت‌های غربی با مشاهده سیاست‌های امپراتوری عثمانی در خصوص رواداری مذهبی –حداقل در مناسبات بین‌المللی، تلاش کردند با ظهور پان‌فارسیسم آتش اختلافات بین ایران و عثمانی همچنان پابرجا بماند. به‌عبارت‌دیگر با از بین رفتن کینه‌توزی‌های مذهبی در قالب اختلافات شیعه و سنی، کینه‌توزی‌های قومی در قالب دشمنی ترک و فارس می‌توانست خواسته‌های این قدرت‌ها را همچنان برآورده سازد.

آنچه در زیر می‌آید روایت اعتمادالسلطنه، مترجم دربار ناصرالدین‌شاه قاجار، از ضیافت شام سفارت عثمانی و دعوت رجال ایرانی به «اتحاد اسلام» و البته قضاوت درخور تأمل ایشان در این خصوص می‌باشد:

«امشب به‌واسطه عید مولود سلطان عثمانی، سفارت عثمانی شامی می‌دهند. آنجا موعود هستیم. به‌اتفاق امین‌السلطان رفتیم. جمعی از وزرا آنجا بودند. شام فرنگی با دوغ و شربت آب‌لیمو صرف شد… امشب مشیرالدوله، وزیر خارجه، خطابه‌ای به فارسی تدارک کرده بود که بسیار خنک و بی‌معنی [بود]. چون طبیعی نبود دو سه جا گیر کرد. بعد سفیر جواب مختصری داد. آن‌وقت نصرت پاشا بدون اینکه شامپاین دست بگیرد، خطبه مفصلی در اتحاد اسلامیت و دوستی ایران و عثمانی و دفع شر معاندین طرفین به لهجه ترکی بسیار خوب بیان کرد و خواهش کرد همه آمین بگویند. این شخص را دولت عثمانی به خیال اتحاد با ایران فرستاده است؛ اما افسوس که ما طوری بی‌حال شده‌ایم و مغلوب روس هستیم که در ما امید باقی نمانده.»(روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه، انتشارات امیرکبیر، چاپ هفتم، ص ۴۳۵)

اشتراک گذاری

لزوم راه‌اندازی کنسولگری‌ کشورهای آلمان و عراق در تبریز

قطبی‌سازی حرکت ملی آزربایجان مانع توسعه است – بخش دوم – نگاه سیاسی اؤیرنجی سسی

مطالب مرتبط

هیچ مطلب مرتبطی وجود ندارد.

دیدگاه خود را ثبت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.