آخرین مطالب:  

محیط‌زیست منطقه آزربایجان حداقل با شش چالش عمده مواجه است

اؤیرنجی سسی: آلودگی رودخانه مرزی آراز به پساب صنایع مس و معادن و به‌خصوص نیروگاه هسته‌ای مئتسامور (خطرناک‌ترین نیروگاه اتمی جهان، علاوه بر اینکه از تکنولوژی منسوخ بهره‌مند است، عمر مفید آن نیز که برای نیروگاه‌های هسته‌ای، حدود چهل سال در نظر گرفته می‌شود به اتمام رسیده است) از سوی کشور ارمنستان از دیگر چالش‌های منطقه است.

به عقیده بسیاری از محققین، یکی از عمده علل شیوع بیماری سرطان در منطقه شمال غرب به‌ویژه استان اردبیل آلودگی حاصل از فعالیت صنایع ارمنستان می‌باشد. البته شایان توجه است که رودخانه آراز، این آلودگی را در کشورهای حوزه خزر انتشار می‌دهد و بدین ترتیب هر آن امکان تکرار فاجعه چرنوبیلی دیگر در منطقه وجود دارد که در صورت بروز چنین فاجعه‌ای حتی کشورهای اروپایی نیز مستقیماً تحت تأثیر انتشار رادیواکتیو حاصله خواهند بود.

نشریه کارایی با حسینقلی قدمی تیکان تپه فعال محیط‌زیست پیرامون مسائل زیست‌محیطی منطقه گفتگویی را ترتیب داده است که مشروح آن را در زیر مشاهده می‌کنید.

کارایی: چالش‌های عمده پیش روی محیط‌زیست فعلی استان آزربایجان شرقی کدام موارد می‌باشند؟

قدمی: یکی از عمده ویژگی‌های مسائل محیط‌زیست، بدون مرز بودن این مباحث می‌باشد. به‌طوری‌که ما نمی‌توانیم در بحث از چالش‌های زیست‌محیطی، آزربایجان شرقی را از محیط‌زیست جهانی مجزا کنیم. به‌عنوان‌مثال بحث تغییر اقلیم به‌عنوان یکی از عمده چالش‌های زیست‌محیطی امروزه کره مسکون محسوب می‌گردد، که قطعاً تأثیرات این چالش در آزربایجان نیز قابل‌مشاهده خواهد بود. به‌طوری‌که مردم آزربایجان در سال‌های اخیر تغییرات آب هوایی محسوسی را تجربه می‌کنند. تغییر اقلیم مشکلی است که عمدتاً با مصرف انرژی ارتباط مستقیم دارد. این در حالی است که نیاز بشر امروزی به انرژی با تغییر روش زندگی و افزایش جمعیت، روزبه‌روز در حال افزایش است (با روند فعلی پیش‌بینی می‌شود تا سال ۲۱۰۰ نیاز به انرژی تا دو برابر افزایش یابد). مؤسسات بین‌المللی برای مقابله با این فاجعه جهانی، میزان کاهش آلاینده‌های زیست‌محیطی را به‌عنوان یکی از شاخص‌های توسعه پایدار قرار داده‌اند. کشور ما نیز با توجه به میزان مصرف سوخت حاصل از منابع فسیلی و میزان مصرف انرژی در گستردگی این مشکل سهیم است. این در حالی است که ایران باسیاست گذاری و مدیریت صحیح منابع انرژی می‌تواند ضمن امیدواری به پایداری توسعه از منابع و سرمایه‌گذاری‌های جهانی در امر توسعه پاک (Clean Development Mechanism=CDM) بهره درخور را داشته باشد، که متأسفانه ما از مشوق‌های بین‌المللی مکانیسم توسعه پاک و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای سهمی نداریم. دیگر چالش بزرگ که از کشور ما سرچشمه می‌گیرد و آثار مخرب آن در طی زمان، در کشورهای همسایه نیز مشهود خواهد بود مشکل خشک شدن دریاچه اورمیه (به تعبیری دیگر بزرگ‌ترین فاجعه بیابان‌زایی قرن) می‌باشد که در کل تحت تأثیر عوامل انسانی چون عدم برخورد منطقی و استفاده پایدار از منابع طبیعی بروز کرده است. البته این امر به‌نوبت خود، خاص افزایش نیاز به انرژی و بهره‌برداری بیش‌ازحد از منابع آب منطقه می‌باشد.

آلودگی رودخانه مرزی آراز به پساب صنایع مس و معادن و به‌خصوص نیروگاه هسته‌ای مئتسامور (خطرناک‌ترین نیروگاه اتمی جهان، علاوه بر اینکه از تکنولوژی منسوخ بهره‌مند است، عمر مفید آن نیز که برای نیروگاه‌های هسته‌ای، حدود چهل سال در نظر گرفته می‌شود به اتمام رسیده است) از سوی کشور ارمنستان از دیگر چالش‌های منطقه است. به عقیده بسیاری از محققین، یکی از عمده علل شیوع بیماری سرطان در منطقه شمال غرب  به‌ویژه استان اردبیل آلودگی حاصل از فعالیت صنایع ارمنستان می‌باشد. البته شایان توجه است که رودخانه آراز، این آلودگی را در کشورهای حوزه خزر انتشار می‌دهد و بدین ترتیب هر آن امکان تکرار فاجعه چرنوبیلی دیگر در منطقه وجود دارد که در صورت بروز چنین فاجعه‌ای حتی کشورهای اروپایی نیز مستقیماً تحت تأثیر انتشار رادیواکتیو حاصله خواهند بود.

از دیگر چالش‌های عمده زیست‌محیطی منطقه آزربایجان آلودگی رودخانه محلی آجی چای در اثر ورود فاضلاب و سموم و کودهای کشاورزی است. دلیل سرازیر شدن این فاضلاب‌ها به آجی چای، عدم پوشش کامل فاضلاب شهری تبریز و روستاهای اطراف و عدم وجود الزامات مربوط به کشاورزی پایدار است. به‌طوری‌که آقای دکتر قاسمی در هفتمین همایش مدیران محیط‌زیست اعلام کردند از مجموع ۶۲ شهر استان ما تنها ۱۱ شهر دارای سیستم فاضلاب شهری می‌باشند.

آلودگی هوای تبریز ازنظر ذرات گردوغبار نیز از دیگر چالش‌های زیست‌محیطی منطقه است که در اثر گسترش بیابان‌زایی و فرسایش خاک در داخل کشور و کشورهای همسایه همچون عراق، عربستان و حتی سوریه، و آلودگی حاصل از سیستم حمل‌ونقل شهری همچنین فعالیت کارگاه‌ها و کارخانه‌ها آلاینده در این منطقه است که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به صنایع پتروشیمی و نیروگاه حرارتی تبریز اشاره کرد.

از دیگر چالش‌های جدی زیست‌محیطی مربوط به منطقه آزربایجان به‌ویژه استان آزربایجان شرقی، تخریب زیستگاه‌هاست که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به تقسیم شدن زیستگاه جنگلی و باارزش بین‌المللی آرازباری در اثر انتقال لوله گاز کشور ارمنستان اشاره نمود. به‌رغم فاجعه‌بار بودن آثار، تبعات و پیامدهای دستبرد انسانی در این ذخیره‌گاه زیست‌کره آرازباری ظاهراً این مسئله آن‌چنان برای مردم و حتی مسئولین غریب است که متأسفانه در دوره تبلیغات انتخاباتی، احداث اتوبان تبریز-باکو و حتی تبریز-ارمنستان از دل جنگل‌های آرازباری به‌عنوان شعار تبلیغاتی از سوی برخی کاندیداها مطرح شد.

همچنین از دیگر چالش‌های زیست‌محیطی می‌توان به در معرض تهدید قرار گرفتن جزایر دریاچه اورمیه که در اثر خشک شدن و اتصال به خشکی هستند، اشاره کرد. ما در امر جمع‌آوری و دفع زباله نیز با چالش جدی روبرو هستیم به‌طوری‌که حتی در کلان‌شهر تبریز سیستم جمع‌آوری و دفع زباله وضعیت چندان مناسبی ندارد و هنوز زباله گردها به‌صورت غیررسمی کار تفکیک زباله را در جایگاه‌های زباله‌دانی انجام می‌دهند.

کارایی: برخی از دست‌اندرکاران معتقدند مسئولیت عمده ناهنجاری‌ها و مشکلات زیست‌محیطی در ایران امروز متوجه خود شهروندان است به‌گونه‌ای که با اصلاح الگوی رفتاری شهروندان بخش عظیمی از مشکلات زیست‌محیطی در کشور مرتفع می‌گردد، تا چه میزان با این گزاره موافق هستید. برعکس به چه میزان ساختارهای کلان سیاسی، اقتصادی و حتی مسئله فساد را در بروز مشکلات زیست‌محیطی در کشور مؤثر می‌دانید؟

قدمی: این امر درصورتی‌که مردم و شهروندان به‌عنوان مصرف‌کنندگان اصلی انرژی و منابع محسوب شوند به نظر اینجانب نیز می‌تواند صحیح فرض شود. اما در مورد چالش‌هایی که به‌عنوان چالش‌های اصلی ذکر شوند چنین فرضی چندان هم صحیح نیست. مثلاً در بخش گرمایش زمین، هرچند مصرف انرژی در بخش ساختمان و از سوی مردم صورت می‌گیرد اما کیفیت انرژی مصرفی نیز باید مدنظر قرار گیرد. ما در استفاده از انرژی‌های پاک و تجدید پذیر در رتبه‌بندی جهانی جایگاه چندان مطلوبی نداریم اما در مصرف انرژی‌هایی با منشأ فسیلی از کشورهای پرمصرف محسوب می‌شویم و این‌همه در حالی  است که متولی اصلی تولید و تأمین انرژی در کشور ما شهروندان نیستند.

در مورد خشک شدن دریاچه اورمیه نیز سیاست‌گذاری‌های کلان کشاورزی و توسعه‌ای کشور را باید مروری دوباره داشته باشیم. به‌عنوان‌مثال طی حدود سی سال اخیر سطح زیر کشت کشور و استان بعضاً تا سه برابر شده و این امر به دلیل سدسازی‌ها و استفاده از منابع آب در دسترس بوده است که به عقیده خانم مهندس فاطمه ظفر نژاد کارشناس سازه و تأسیسات آبی، «سدسازی بزرگ‌ترین فعالیت بیابان‌زایی کشور است» و آزربایجان شرقی در این مورد در سال‌های سازندگی رتبه برتر کشوری را داشته است و درنتیجه طی چندین سال ورود آب به دریاچه اورمیه به صفر رسیده است.

در امر کشاورزی ما ازنظر رشد سطح زیر کشت عملکرد خوبی داشتیم اما در توسعه کشاورزی پایدار عملکرد ما نمود خوبی ندارد. (توجه داشته باشید که سیاست‌گذار اصلی کشور در امر کشاورزی، تولیدکننده روستانشین نیست) سیستم انتقال آب ما نیز شدیداً نیازمند بهسازی است و ما در این زمینه آب زیادی را از دست می‌دهیم.

کارایی: در راستای سؤال دوم، به‌زعم شما، عمده‌ترین متولی رفع‌ورجوع مشکلات زیست‌محیطی در کشور کدام نهادها هستند؟

قدیمی: به نظر می‌رسد که اصولاً باید سازمان محیط‌زیست متولی رفع‌ورجوع مشکلات زیست‌محیطی کشور باشد درحالی‌که مقام معظم رهبری طی بیانات خود در مورد محیط‌زیست فرمودند تمامی ارگان‌ها باید بحث آب و هوای پاک را در برنامه‌های خود بگنجانند. ایشان همچنین بشر را امانت‌دار نسل‌های آتی خواندند. از سوی دیگر گروه‌های زیست‌محیطی نیز به‌عنوان نمود مشارکت مردمی باید زمینه حضور و فعالیت در امر آموزش و فرهنگ‌سازی در جامعه را به عهده داشته باشند که این امر نیازمند چتر حمایتی قوانین به‌روز و کارآمد است تا جلو برخوردهای سلیقه‌ای با این گروه را بگیرد.

منبع: ماهنامه اقتصادی شمال غرب – کارایی، سال هشتم، دوره جدید، شماره ۲۱، تیرماه ۱۳۹۵

اشتراک گذاری

۱۳مین شماره نشریه دانشجویی دنیز منتشر شد

نقل و انتقال گسترده ادوات نظامی سپاه در غرب آزربایجان

مطالب مرتبط

دیدگاه خود را ثبت کنید.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload CAPTCHA.