اؤیرنجی سسی: اینگیلیس فیلوسوفو جان استوارت میل آزادلیغی ایضاح ائتمک مقصدی ایله یازدیغی کیتابدا گؤستریر:جانلیلار عالمینده اینسان دایما ترققی طلب ائد‌ن بیر نؤوعدور و فیکیر آزادلیغی اولمادان ترققی مومکون اولا بیلمز. ترققینین نتیجه‌سینی زمانه‌میزده سیویلیزاسیون آدلاندیریرلار.

سیویلیزاسیون ائله بیر عمومی مفهومدور کی، اونون مضمونوندا بوتون صنعتلر، فنلر، قودرتی-دؤولت، میللتین آساییشی و مدنیتین بو کیمی شرطلری09BCF382-6109-47FF-BBB9-FB2DC9E3F126_w268_r1 جمع اولموشدور. پس بو جور ترققی او زامان ایمکان تاپار کی، جمعیتین فردلری اؤز فیکیرلرینده مقید اولماسینلار؛ هر نه ایسته‌سه دئسین و هر نه باجاریرسا ائتسین. و اگر اونون سؤزو، یا ایشی جمعیتین باشقا فردلرینین نظرینده مقبول اولسا، جمعیتین باشقا فردلری ده دوشوندوکدن سونرا اونو تصدیق ائدر و اوندان فایدا تاپارلار؛ اگر مقبول اولماسا، باشقا بیر آدام اونون صلاحیتسیزلیینی بیان ائدر. بو اصولا «کریتیکا» دئیرلر. فیکیر آزادلیغی اولدوقدا کریتیکانین فایداسی او اولاجاق‌دیر کی، نهایت، گئت-گئده موختلیف فیکیر وئریلرین توققوشماسیندان حاق یئرینی توتاجاق و مدنیت عالمینده ترققیات ظهور ائد‌ه جک‌دیر.

اگر جمعیت اؤز فردلرینه فیکیر آزادلیغی وئرمه‌سه و اونلاری آتابابانین واولییانین قرار وئردیکلری شئیلرله کیفایتله‌نمه‌یه و بونلاردان کنارا چیخماماغا و عقلرینی مدنیت ایشلرینده ایشلتمه‌مه‌یه مجبور ائدرسه، بو صورتده فردلر یئر اکن، محصول توپلایان و هر بیر ایشی دوشونمه‌دن و فیکیر وئرمه‌دن گؤره‌ن آوتومات اولارلار و یا اونلار دییرمان آتلارینا بنزرلر کی، هر گون معین دایره‌ده دولانارلار و اؤز واختیندا دا آرپا-سامان یئییب سو ایچر و یاتارلار، سونرا گئنه اویانیب هامان دوننکی دولانیشی دونیانین آخیرینا قدر تکرار ائدرلر. و بو بیچاره آتلارین هرگز خبری اولماز کی، دونیادا چمنلر، اوتلاقلار، چاییرلیقلار، چیچکلیکلر، مئشه‌لر، داغلار و دره‌لر واردیر؛ اگر باغلی اولماسایدیلار، دونیادا گزردیلر و او کؤنول آچان یئرلری گؤرردیلر و دونیا نین نعمتلریندن تامامیله فایدالانمیش اولاردیلار.

بو گون بیزیم کوره‌میزده هیندیستان برهمنلرینین و موسی دینینین پئیرولری و چین دؤولتی قانونلارینا باغلی اولانلار هامان دییرمان آتلاری کیمیدیرلر کی، دینلرین و قانونلارین میدانا چیخدیغی تاریخدن بو گونه قدر اونلارین حالیندا هئچ بیر دییشیکلیک اوز وئرممیش‌دیر و بوندان سونرا اگر مینلرجه ایل بو طرزده کئچسه، گئنه بو بیچاره‌لرین اولکی حالی ایله آخیرکی حاللاری آراسیندا هئچ بیر فرق اولمایاجاقدیر. بلکه دئمک اولار کی، اونلار دایما گئری گئده‌جکلر؛ چونکی اینسان نؤوعونون ترققی‌سی عقل ایل‌دیر، بو بیچاره‌لرین آغلی اوچون ایسه حرکت یولو باغلانمیش‌دیر.

اروپا اهالی‌سی ده، پاپالارین تسلطو و کاتولیک مذهبینین شدتی نتیجه‌سینده میلادی تاریخین اورتالارینا قدر یوخاریدا ذکر اولونان بیچاره‌لر کیمی ایدی. لاکین میلادی تاریخین اورتالاریندا موتفکیرلر، حکما و فیلوسوفلار ظهور ائتدی و پاپالارا اطاعت ائتمک بویوندوروغونو بویوندان آتدیلار و کاتولیک مذهبینین علیه ینه قالخیش‌دیلار و رئوولیوسیون، یعنی شوریش ائتدیلر و دئدیلر کی: بو نه دئمک‌دیر کی، بیز ده اینسان صینفیندن اولدوغوموز حالدا، عقل و بیلیکدن پاییمیز اولدوغو حالدا، اؤزوموزو بیر نئچه نفر علم‌سیز و معریفت‌سیز پاپالارین و حواریونون کی، واختی ایله بعضیلری بالیق‌چی، بعضیلری ده پالتاریویان اولموشلار، قولو ائدک؟.. اگر بو نؤوع ایشلرده چالیشان شخصلر بو عصرده بیزه تصادف ائتسه‌لر، بیز اونلاری بیلیک درجه‌لرینه گؤره، اؤز مجلیس و موصاحیبتیمیزه لاییق بیلمه ریک. نئجه اولا بیلر کی، بیز اونلارا باش ایک!

اوخوجو اؤزو اینصاف ائتسین کی، اونلاردان هانسی بیری نیوتون و اواتتا برابردیر؟ آیا، روادیر کی، نیوتون و اواتت و آوروپا اهالی‌سینین بوگونکو ترققی‌سینه باعث اولان مینلرجه بو کیمی بشر دوستلاری، فیلوسوف و موتفکیرلر، بو نادانلارا نیسبتا قول وضعیتینده دورسونلار، اونلاری اؤزلرینه آغا قرار وئرسینلر و اونلارین حاقلی-حاق‌سیز حؤکملریندن چیخماغی قطعیا جایز بیلمه‌سینلر؟

فرض ائدک کی، بو دین و قانون صاحبلرینین سؤزلریندن و حؤکملریندن بعضیلری بشریتین احوالینا عایید حسن و صلاحیتدن خالی دئییل‌دیر، اما اونلارین دوشونجه‌لرین‌ده مجبوری‌لیک میدانا چیخدیغیندان و اونلار فیکیر آزادلیغینی آرادان قالدیردیقلاریندان، او نؤوع حؤکملرین رد ائدیلمه‌سی واجیب‌دیر. چونکی اونلارین قانونلاریندان حاصیل اولاجاق

فایدا، فیکیر آزادلیغینین اولماماسیندان اوز وئر‌ن زیان یانیندا، دنیز یانیندا بیر قطره کیمی‌دیر.

کؤچورن: اؤیرنجی سسی کؤچورمه قولو

Social Share Toolbar
پست الکترونیکی ما

info@oyrenci-sesi.info