اؤیرنجی سسی:ابوالفضل ائلچی بی ائله بیر تاریخی شخصیت اولموشدور کی، اونون حاقیندا دار چرچیوه‌ده مومکون دئییل. ائلچی بی شخصیتینین میللی آزادلیق حرکاتینین لیدئری، میللی ایدئولوق، سیاستچی، دؤولت خادیمی، تاریخچی عالیم، فیلوسوف، دئموکرات و س. کیمی اؤیرنیلمه‌سی بیر ضرورت کیمی قارشییا چیخیر.

۱۹۶۰-۷۰-جی ایللرده سووئت ایمپئرییاسینا قارشی گیزلی حرکاتچی کیمی فعالیت گؤسترن، حتی بو فعالیتینه گؤره ۱۹۷۵-۷۶-جی ایللرده حبس حیاتی کئچیرن ائلچی بی ۱۹۸۰-جی ایللرین1011412_640795585932323_853443369_n آخیرلاریندا فورمالاشمیش میللی آزادلیق حرکاتینین لیدئری و میللی ایدئولوق اولدو. ائلچی بی بیر میللی ایدئولوق کیمی ایللر بویو جمعیتین شعورونا حاکم کسیلمیش روس-سووئت ایدئولوگییاسینا قارشی تورک میللتچیلیینی قویموش، تورک میللی شعورونون و میللی دؤولتچیلییمیزین فورمالاشماسینا بؤیوک تلاشلار وئرمیش‌دیر. او، تورک میللتینین حاقلاری آلینمیش، فقط دونیادا ان بؤیوک، ان شرفلی میللتلردن بیری کیمی داها یوکسکلره لاییق اولدوغونو گؤستردی. ائلچی بی یئنی ایدئولوگییانین حیاتا کئچیریلمه‌سینده گنجلیک قوه‌سینه داها چوخ گووه‌نیردی. او، اؤز گؤروشلری ایله اؤزوندن یاشجا گنج اولان چوخلارین‌دان داها «گنج» ایدی!

شخصیتی داهی ائد‌ن ایلک نؤوبه‌ده اونون دؤنمز ایراده‌سی‌دیر. ائلچی بی یول گئدیردی، مقدس بیر یول! بو یول اونو آند یئری ایدی، «بو گئتدییم یول حاقی» دئیه آند ایچردی. بو یول حاقلاری آلینمیش بؤیوک بیر میللتی اؤز حاقلارینا قوووش‌دوراجاق. ائلچی بی بو یولا اینانماق گوجونده اولمایان، حاقسیز رئاللیقلا باریشان ضعیفلری ده بو یولا هارایلاییردی.

ائلچی بی هم ایدئولوق، هم ده سیاسی لیدئر اولماقلا، بو ایکی کئیفیتی اؤزونده یوکسک سوییه‌ده بیرلشدیریردی. بو هر شخصیته نسیب اولان خصوصیت دئییل. محض م.ا.رسول‌زاده، آتاتورک کیمی او ایدئولوقلار میللتین تاریخینده داها موهوم رول اویناییرلار کی، اونلار ایدئولوق اولماقلا یاناشی هم ده بیر سیاسی حرکات لیدئری اولورلار سیاست موستویسین‌ده رئال موباریزه آپاریرلار.

ائلچی بی بیر تاریخ‌چی عالیم کیمی حقیقی تاریخیمیزین و مدنیتیمیزین اوزه چیخاریلماسی ایستیقامتینده چوخ ده یرلی اثرلر یاراتمیش، یئنی تاریخ کونسئپسییاسینین فورمالاشماسیندا موهوم رول اوینامیشدیر. اونون «آزربایجان‌دان باشلایان تاریخ»، «فارس شووینیزمی»، «تورک دیلی و روس ایمپئرییا سیاستی» و ب. اثرلری بو باخیمدان چوخ دیرلی‌دیر.

ائلچی بی ۱۹۹۲-جی ایلیین ایونون ۷-ده آزربایجان‌دا کئچیریلن ایلک دئموکراتیک پرئزیدئنت سئچکیسین‌ده خالقین سسی ایله پرئزیدئنت سئچیلدی. او، بیر ایللیک پرئزیدئنتلیگی دؤورونده اؤزونون نئجه بیر میللتچی و دئموکرات لیدئر اولدوغونو آپاردیغی میللی-دئموکراتیک اصلاحاتلاری و میللی سیاستی ایله گؤستردی. میللی اوردو قورولماغا باشلادی، جبهه‌ده اوغورلو عملیاتلار حیاتا کئچیریلدی، میللی والیوتا دؤورییه‌یه بوراخیلدی،عالی مکتبلره قبولدا تئست اوصولو تطبیق ائدیلدی، آزربایجان تورکلرینین آنا دیلی رسمی اولاراق «تورک دیلی» آدلاندیریلدی و مکتبلرده ده بو آد آلتیندا تدریس اولونماغا باشلادماسی، بوتون روس مکتبلرینده پارالئل اولاراق آزربایجان بؤلمه‌لری یارادیلدی، روس دیلینین مؤوقئعیی خئیلی ضعیفله‌دی، ۱-جی صینیفلرده لاتین قرافیکالی الیفبا رسما تدریس اولونماغا باشلادی، میللی سوی آدلاری حاقیندا قانون قبول ائدیلدی، تحصیل حاقیندا یئنی قانون قبول ائدیلدی، آزربایجان م.د.ب عضولویو‌دن چیخدی، ایشغال اولونموش اراضیلرده‌کی حربی حیصه‌لر استثنا اولماقلا بوتون روس حربی قوه‌لری اؤلکه اراضی‌سیندن چیخاریلدی. آزربایجان تاریخی و مدنیتی یئنی میللی کونسئپسییا اساسیندا تدریس و تبلیغ اولونماغا، بو ایستیقامتده یئنی تدقیقاتلار آپاریلماغا و کیتابلار یازیلماغا باشلادی، آزربایجانین و تورک دونیاسینین بوتؤولویو ایدئیاسی تبلیغ اولوندو، خالقا روس و فارس شووینیزمینه قارشی موباریزه روحو آشیلاندی، سیاسی پارتییالارین فعالیتی اوچون دئموکراتیک موحیط یارادیلدی، یئنی-یئنی پارتییالار یاراندی. ۱۹۹۲-جی ایلده تورک دؤولتلری آراسیندان مدنی امکداشلیق ایستیقامتینده دانیشیقلار باشلاندی و بونون نتیجه‌سی کیمی ۱۹۹۳-جو ایل، ایونون ۱۲-ده تورکسوی («تورک کولتور و صنعتلری اورتاق یؤنتیمی») یارادیلدی.

آزربایجاندا میللت‌چی پرئزیدئنتین حاکمیتده اولماسیندان قطیا قانع اولمایان روسییا و دیگر خاریجی دؤولتلر اؤز تأثیرلریندن ایستیفاده ائد‌رک ائلچی بی حاکمیتینین سوقوطونا نایل اولدولار.

ائلچی بی آزربایجانین بوتؤولویو اوغروندا موباریزه‌نین اساسینی قویدو. ۱۹۹۷-جی ایلده اونون باشچیلیغی آلتیندا آزربایجانین قوزئیین‌دن و گونئیین‌دن اولان ان ده یرلی میللی دوشونجه‌لی ضیالیلاری، موباریز گنجلری اؤزونده بیرلشدیرن تشکیلاتین – بوتؤو آزربایجان بیرلیینین (باب) یارادیلماسی میللی حرکات تاریخیمیزده موهوم حادثه‌لردن بیری اولدو. باب-ین ائلچی بیین باشچیلیغی آلتیندا یازیلمیش مرامنامه‌سین‌ده میللی ایدئولوگییامیزین گؤروشلری گئنیش شکیلده اؤز عکسینی تاپمیش‌دیر. بو ایری حجم‌لی مرامنامه میللی حرکات تاریخیمیزده چوخ موهوم یئر توتان بیر تاریخی سنددیر.

ائلچی بی میللی تفککورلو بیر چوخ ضیالی و سیاست‌چیلرین یئتیشمه‌سین‌ده موهوم رول اوینادی، او جمله‌دن اؤزون‌دن سونرا بیر میللت‌چی گنجلیک نسلی قوی‌دو. بو گنجلیک قوه‌سینین قارشیسیندا دایاناجاق باشقا بیر قوه یوخدور. بو شرفلی ساواشدا – بوتؤو آزربایجان ساواشیندا تانری تورکو قوروسون!

منبع: تورکوستان قزئتی ۲۳-۲۹ ایون ۲۰۱۳

 

کؤچورن: اؤیرنجی سسی کؤچورمه قولو

 

 

Social Share Toolbar
پست الکترونیکی ما

info@oyrenci-sesi.info