اؤیرنجی سسی:نیم تاج سلماسی فرزند مسعود دیوان در سال ۱۲۸۵ (ه-ش) در لکستان سلماس به دنیا امد وی از کودکی به شعر و شاعری علاقه وافری داشت.وی شاعری چیره دست بود و علاوه بر تسلط به ادبیات ترکی(زبان مادریش)به زبانهای انگلیسی و فارسی نیز آشنایی و تسلط داشت.انتشار دو اثر شعری نیرومند او در جراید عصر مشروطیت به نام های ( پیام ما به تهران)  و( کاوه) در ارتباط با غائله اشرار به سرکردگی اسماعیل سیمیتقو نام وی را در تاریخ شعر و ادبیات آزربایجان و ایران بلند آوازه گردانید,نیم تاج سلماسی چون فجایع اکراد را در آزربایجان غربی دید و کمکی از سوی تهران و رضا پهلوی ندید ,طی اشعاری پیام سلماسیان را به گوش دولت و ارتش آن زمان رساند.

نیمتاج سلماسیتحصیلات شاعر یاد شده تا کلاس یازدهم دبیرستان بوده و به زبان های انگلیسی و عربی هم آشنایی داشت. او در درگیری هایی که به سال ۱۲۹۸ شمسی در سلماس رخ داد و موجب قتل عام مردم بی گناه، ویرانی خانه ها و غارت اموال انان گردید، همچنان در این شهر می زیست و بعد از مهاجرت از سلماس در تهران زندگی کرد.

او سه فرزند به نامهای بدرالزمان، غلامحسین و مهستی داشت. این بانو، طبع موزونی داشته و در اشعارش مضامین لطیفی آورده است. دینشاه ایرانی در سخنوران دوران پهلوی درباره ی شعر « کاوه» سروده ی نیمتاج می نویسد:« هنگام کشتار و چپاول اموال عمومی اورمیه، در یورش ترکها به سلماس و رشت یعنی در طول جنگ جهانی اول که پدر و خویشاوندان نیمتاج به قتل رسیدند، سروده شده است» شعر وی آکنده از آرمان های اجتماعی و امید به نظم و آرامش در وطن شکوهمندش بوده و وی شاعری مترقی و آزاده بوده است.

 قطعه ی « کاوه» فوفق العاده موثر و مهیج است. او در سرودن این اثر، مردم را به مبارزه علیه اخلالگران و آشوب طلبان ترغیب کرد. اشعار این بانوی شجاع، مردم را به گونه ای هیجان زده نمود که قابل تصور نبود و کار به جایی رسید که آنان جان بر کف نهاده و ریشه ی فساد و تباهی را کندند.

این شعر در رشت، زمانی که بلشویکها به خاک ایران تجاوز کرده و شهر را به یغما بردند و پیش از سلطنت رضاشاه سروده شد.

به نوشته ی مولف: « الذریعه الی تصانیف الشیعه» او دارای دیوان شعری است حاوی اشعار وطنی و اجتماعی. مسائل انتقادی و مضامین سیاسی را به قلمرو شعر راه داد و شعر را فضایی آزاد برای عرضه ی اندیشه های اجتماعی خویش دید.

دو غزل قوی اجتماعی و سیاسی که از نیمتاج سلماسی بجا مانده و جنبه ی انتقادی دارد، در برگیرنده ی مضمون انعکاسی وقایع سیاسی- اجتماعی دوره ی شاعر است و در آنها مشکلات به مردان و دولتمردان هشدار داده شده و این مضمون نادر با صراحت یگانه ای توسط زنی شاعر در قالب غزلی موفق ریخته شده و شاید یکی از عوامل ماندگاری این دو غزل، قومی بودن آنهاست. ذهنیت سیاسی و آگاهی اجتماعی شاعر در آفرینش این اشعار گام به گام، همراه با حسی مادرانه و دلسوزانه راهکارها را گفته و یا با زبانی ساده و روان بی مسوولیتی مردان و شکوه های متعهدانه ی زنانه را سروده و در پایان هشداری لرزاننده داده است که انسان میهن دوست را تکان داده و وی را به حرکت وادارد. این شعر، نخستین غزل سیاسی معاصر به زبان یک زن شاعر است که به حیطه ی مردانه وارد شد و حتی به حریم غیرت مردانه تعرض کرد.

درونمایه های وطن پرستی، آزادیخواهی و عنایت به مشکلات از ویژگی های مهم شعر دوره ی مشروطه و پس از آن است که این هر سه شاخصه در اشعار نیمتاج سلماسی دیده می شود.

در کتاب آزربایجان عاشیق و شاعر قادین لاری (باکی ۱۹۱۹ م ) ,زنان سخنور تالیف علی اکبر مشیر سلیمی (تهران ۱۳۳۵ ه-ش) و در بسیاری از تذکره ها نام وی آمده است ,بانو نیمتاج سلماسی عروس تاجر باشی خوی بوده و پس از ازدواج به تهران رفته و ساکن آنجا می شود , این شاعر نامدار سرانجام در ۲۱ آذرماه سال ۱۳۶۸ هجری شمسی در سن ۸۳ سالگی دار فانی را وداع گفت.

نمونه ای از اشعار وی:

پیام ما به تهران

کیست که پیغام ما به شهر تهران برد

ز گلّهٔ دربه‌در خبر به‌چوپان برد

زمامداران ما غنوده در پارک‌ها

ناله طفلان ما گوش دلیران برد

اشک یتیمان ما سیل مهیبی شود

تمام این پارک‌ها ز بیخ و بنیان برد

کجاست گردنکشان که بوده اندر عجم

هنوز تاریخ ما شرف از ایشان برد

کجاست یک شیر نر به‌عزم بندد کمر

تمام این روبهان به‌سوی زندان برد

هنوز در خاک و خون خفته جوانان ما

تمام درندگان طعمه از آنان برند

وطن‌پرستان ما فتاده دور از وطن

گشوده دست سؤال به‌پیش دونان برد

کجاست مرگ عزیز که دستگیر کند

گرفته از دست ما بسوی یاران برد

بسیاری از شاعران آزربایجان به مناسبت فوت وی اشعاری سروده اند که از جمله شاعر سلماسی (محمد رضا مهرزاد صدقیانی) که شعر زیر را در سوگ وی سروده است.

بیر خبر گلدی اولوب نیمتاج آزربایجان

قول قاناد آچمیش اوچوب دراج آزربایجان

باغلادی یوک یاپینی ترک ائتدی فانی دونیانی

پرچم شعرین ییغیب گلتاج آزربایجان

باغلییوب آغزین ادب پرور آنا بیلمم ندن

 دوشدو باشمدان نولوب بس تاج آزربایجان

بو اجل قوردی یامان آغزین آچیب اولکمه

بو اولوم قوری آلیب دورباج آزربایجان

ای اجل آلدین جانین- تاریخ پوزانماز آدینی

زنده دور تاریخ ده منهاج آزربایجان

ماتمه باتمیش لکستان-دارغمده ن آسلانیب

چون بوگون خاموش اولوب حلاج آزربایجان

گوهر بحر ادب پرورین دیر ماوی گویه

در و مرجان ادب امواج آزربایجان

قورانا قایل اولان آل علی نین عاشیقی

سلماسین فخری اولان نیمتاج آزربایجان

(مهرزاد) چوخ دولاندین تاپمادین دیلداریوی

صرصریلنن سیندی باغ کاج آزربایجان

منبع فصلنامه پروین شهریور ۱۳۸۱ – شماره ۷

Social Share Toolbar

2 پاسخ به نیمتاج سلماسی نخستین زنی که سیاست را به شعر سرود

پست الکترونیکی ما

info@oyrenci-sesi.info